Yves Petry over stijl

Bekijk fotoalbum

Begin 2012 hield Yves Petry een beklijvende nieuwjaarslezing in filosofiehuis 'Het zoekend hert'. Petry weidde uit over de zorgen van een schrijver en besprak deze aan de hand van acht thema's: lezen, stijl, wetenschap, verliefdheid, succes, interviewers, recensies en lezers. De lezing werd inmiddels gepubliceerd in een uiterst stijlvol boekje, inclusief linnen kaft, gouden opdruk en leeslint. Hieronder vindt u de passage over stijl. De foto's bij dit artikel zijn van de hand van Wouter Van Vooren.


STIJL

Als schrijver heb ik intussen de reputatie verworven een stilist te zijn.
Is dat wel zo’n goede reputatie?
Een auteur als Arnon Grunberg, wiens proza in stilistisch opzicht niet veel te bieden heeft, beweert dat in de hedendaagse literatuurkritiek aan stijl een overmatig belang wordt gehecht. Volgens hem zou deze esthetische oriëntatie het ontwrichtende potentieel van de inhoud bij voorbaat neutraliseren. Een stilist als ik heeft dan weer juist de indruk dat stijl meestal wordt afgedaan als een hooguit aardige bijkomstigheid, en dat mainstreamrecensenten in de eerste plaats de zogeheten maatschappelijke relevantie (of het gebrek eraan) als waardemeter voor proza hanteren.
 
Nu heb ik al aan honderden romans een gecompliceerd genoegen beleefd, dat in sommige gevallen zelfs na een veelvuldige herlezing nog niet sleet. Toch moet ik met de hand op het hart verklaren dat ik nog nooit de inhoud van een roman als gevaarlijk of ontwrichtend heb ervaren. De buurman, ja, daar moet je wel eens mee uitkijken, maar een roman? Eerlijk: ik kan alleen maar de schouders ophalen over critici die een boek als ‘verontrustend’ aanprijzen. Ik geloof er niets van. Als zij iets aanprijzen, gaat het meestal om gedachten die we al duizend keer hebben gehoord. Wat hen moeite kost om weer te geven, wat door zijn originaliteit werkelijk verontrustend zou kunnen zijn, zwijgen ze eerder dood. Hoe braaf en conformistisch, hoe weinig avontuurlijk en onliterair is niet de aanmatiging van mensen die uit hun ochtendkrantje menen te kunnen opmaken wat maatschappelijk relevant is.

Romans - de romans waar ik werkelijk van hou en het soort roman dat ik zelf probeer te schrijven - gaan over het intieme, kwetsbare, geheime leven van het individu. Er is voor dat soort leven niet veel ruimte in de publieke sfeer. Het kan zich in de buitenwereld amper laten gelden, en wordt vaak afgedaan als een futiliteit. Alleen in de roman kan het bloeien en verwerft het soms een luister die het daarbuiten niet bezit. Daarom hecht ik ook zoveel belang aan stijl. Wanneer een schrijver de tere innerlijke kronkels van zijn personage op het spoor komt, wordt stijl een noodzaak. Het subtiele spel van verhulling en onthulling, de spieren van de retoriek die onverwacht het bloempje van de poëzie plukken, het theatrale of artificiële verloop van woorden waardoor het bijna belachelijke wordt omgezet in het meest waarachtige – dat is wat ik - onder meer - bedoel met stijl.
Natuurlijk zal de stijl van een auteur niet altijd aanslaan, net zomin als je op iedereen verliefd kunt zijn of iedereen op jou verliefd kunt laten worden. Omdat schrijven nu eenmaal verleiden is, moet de verleider er rekening mee houden dat zijn inspanningen niet altijd succesvol zullen zijn. Het theater van de stijl is al net zo kwetsbaar als de individualiteit die het uitbeeldt. Maar de schrijver moet ook niet naar onkwetsbaarheid streven, integendeel.

Als het goed zit, word ik in een boek niet alleen door de inhoud van de mededeling geraakt. Wat me werkelijk doet vibreren, wat echte onrust verwekt, is de stilistische energie ervan. Daarin ligt voor mij het unieke gebaar van de literatuur. Niet in het zoeken naar aansluiting bij het zogeheten publieke debat, maar veeleer in de stijl, in het magische vermogen om aan het futiele, het individuele een kortstondige maar expliciete voorrang te geven. Dat is een riskant spel, jazeker. Maar als literaire schrijvers het niet meer durven spelen, wie dan wel? Dan schiet er alleen nog de schrale kost over die zo nadrukkelijk wil doorgaan voor maatschappelijk relevant: journalistenproza in plaats van tovenaarswerk.